PARATHËNIE E LIBRIT " GJEOPOLITIKA" TE AUTORIT SHEMSI AJVAZI

Ky libër është rezultat i interesimit të veçantë për çështjet e ndërlikuara të gjeopolitikës dhe i mungesës së literaturës në gjuhën shqipe për këto çështje. Që në fillim të këtij interesimi kam vërejtur se në publicistikën shqiptare nuk janë trajtuar drejt aspektet themelore që kanë të bëjnë me gjeopolitikën. Ajo është trajtuar më së shpeshti në mënyrë abstrakte pa premisat themelore mbi të cilat mbështetet mendimi politik që lidhet me gjeopolitikën si kuptim i përgjithshëm dhe me ndikimin e pozitës gjeografike në rrjedhat e tërësishme zhvillimore të shteteve dhe të kombeve të ndryshme. Njohuritë e përgjithshme për gjeopolitikën si disiplinë e veçantë brenda dijes së përgjithshme politike
dhe përgjithësisht brenda shkencave shoqërore mendoj se deri tash i kanë munguar lexuesit shqiptar edhe për arsye të thjeshtë se gjeopolitika nuk është trajtuar deri sot si fushë e veçantë e dijes për shkak se në shkollat tona të mesme dhe në mësimin universitar ka mbizotëruar qasja sociologjike e mbështetur në ideologjinë shtetërore të socializmit, që është kuptuar ngusht si sistem mbizotërues në botën e ardhshme në të cilën do të bashkohën “popujt proletarë” dhe shtetet e tyre.
Në vitet e fundit, ndonëse kanë ndodhur ndryshime në marrëdhëniet shoqërore, faza e tranzicionit të
përgjithshëm të shoqërisë shqiptare, qoftë brenda Shqipërisë, qoftë edhe në viset e tjera, ndër të cilat
Kosova si shtet i ri, në themelim e sipër, nuk i ka bërë ende ndryshimet e nevojshme në sistemin e
përgjithshëm të arsimit. Plotësimet, përmirësimet dhe “korrigjimet” brenda shkencave shoqërore, sidomos atyre historike dhe politike, kanë mbetur shpesh në korniza shumë të kufizuara, duke i shikuar lëvizjet shoqërore brenda kuptimeve të ngushta partiake, pa hyrë në vështrimin e ecurive që e shpien botën e sotme kah sistemet e reja të rregullimit të marrëdhënieve midis popujve dhe shteteve në një rend të ri botëror, që do të kushtëzohej nga ligjshmëritë e përgjithsme të gjeopolitikës, e cila e ka qenë dhe ka mbetur përcaktuese e ardhmërisë së qytetërimit botëror. Mu për këtë shqiptarët nuk kanë pasur deri sot kurrëfarë teksti i cili do t’i shpjegonte në vija të përgjithshme bazat e gjeopolitikës dhe zhvillimin e saj si fushë specifike e dijes, në të cilën gërshetohen përbërësit
e rëndësishëm shoqërorë, ekonomikë e politikë me faktorët gjeografikë e natyrorë, që kanë ndikuar në vazhdimësi në proceset e përgjithshme të zhvillimit të qytetërimit të popujve dhe të botës në tërësi.
Krahas qëllimit që t’u shërbejë nevojave themelore shkollore, të nxënësve dhe studentëve, duke pasur parasysh edhe nevojat e shtuara edhe në sferën e gazetarisë dhe përgjithësisht të publicistikës shqiptare, i hyra sajimit të këtij teksti duke u bazuar në studimet e shumta për gjeopolitikën të autorëve të ndryshëm perëndimorë, si edhe të atyre që përfaqësojnë pikëpamjet e evroaziatëve të botës lindore, midis të cilëve vend të veçantë zënë autorët rusë, për të plotësuar një boshllëk të ndjeshëm për literaturën e kësaj natyre përgjithësisht brenda kulturës shqiptare.Duke pasur paraqysh qëllimin që të shërbejë si një doracak, me anë të të cilit fitohen njohuritë fillestare për kuptimet themelore të gjeopolitikës dhe jepen të dhënat e përgjithshme për themeluesit e kësaj dije, si edhe për teoritë dhe shkollat kryesore të gjeopolitikës bashkëkohore, libri u sajua pa aparaturën e nevojshme shkencore. Kjo metodë u zbatua edhe për një arsye të drejtpërdrejtë praktike,
sepse paraqitja e çështjeve të përgjithshme të gjeopolitikës brenda këtij libri nuk është rezultat i
ndonjë hulumtimi të thelluar shkencor, por vetëm sajesë e pikëpamjeve, mendimeve dhe konstatimeve të gjeopolitikëve të njohur botërorë dhe e rezultateve të analizave të autorëve të tjerë, që janë marrë para meje me këtë problematikë.Krahas njohurive të përgjithshme për gjeopolitikën,
këtu i përfshiva qëllimisht brenda një kaptinë të veçantë edhe disa aspekte të gjeopolitikës ballkanike, në të cilat trajtohen pikëpamjet e gjeopolitikëve të rinj rusë, ku, lidhur me ardhmërinë e Ballkanit, pos të tjerave, shihen tendenca të theksuara të ideve pansllaviste, të cilat janë kërcënuese, sidomos kur është fjala për të ardhmën e Shqipërisë dhe të shqiptarëve në përgjithësi.
Dhe, më në fund, le të dihet, ky libër u sajua me të vetmin qëllim që t’iu shërbejë shqiptarëve që në
gjuhën e tyre t’i mësojnë njohuritë fillestare për gjeopolitikën si fushë e veçantë e dijes, në bazë të të
cilave, pos të tjerave, do të mësojnë edhe për pozitën e tyre si komb në rrjedhat globale të qytetërimit bashkëkohor dhe për të të ardhmën e tyre brenda proceseve të rendit të ri botëror.
Duke përfunduar këto pak fjalë, e ndiej për obligim që ta falënderoj mikun tim, Sadri Fetiun, i cili,
duke bërë me shumë kujdes redakturën gjuhësore, ndihmoi që libri të bëhet më i kuptueshëm për të
gjitha kategoritë e lexuesve shqiptarë.
 
Më 8 tetor 2009
Autori


HYRJE

Kur flitet për “mendimin në bazë të hapësirës” është fjala për mendimin politik. Në këtë mënyrë
metoda gjeopolitike i hap vetes dalngadalë shtresat e shoqërisë, duke pretenduar të bëhet instrument i pazëvendësueshëm për shpjegimin e situatave të ndërlikuara, në të cilat gjendet ndonjë shtet apo popull. Me të vërtetë qasja doktrinare, e cila bazohet vetëm në vlerësimin e natyrës ekonomike të shoqërive dhe të shteteve është vjetruar. Tani nuk ekzistojnë dy tabore ideologjike armiqësore, të cilat u përmbahen modeleve ekonomike radikalisht të kundërta, por prapëseprapë “lufta e ftohtë” ose analogjitë e saj më të reja vazhdojnë të ekzistojnë. Më nuk ekzistojnë shtetet-kombe (shtetet nacionale), të cilat ishin aktuale (tradicionale) në qindvjetëshin e fundit, megjithatë konfliktet e përgjakshme sakatosin trupin e Evropës, të Azisë, të Lindjes së Afërme etj.. Duket se religjioni tani më nuk e ka rolin që e kishte në kohën e Kryqëzatave, apo të ekspansioneve arabe, megjithatë nën flamurët e konfesioneve bëhen revolucionet, kryengritjet dhe ndërmarrjet çlirimtare e separatiste. Njerëzimi, në fund të mijëvjeçarit të dytë u gjet para një realiteti të ri, i cili vjen duke u ashpërsuar
vazhdimisht në fillim të mijëvjeçarit të tretë.Skemat e vjetra dhe klishetë tradicionale të analizimit
vijnë duke u vjetruar para syve tanë. Në këtë situatë vetëdija drejtohet kah gjeopolitika, e cila ishte
për një kohë të gjatë në periferinë e interesimeve shkencore, por që tani ofron skema të thjeshta dhe
integruese për shpjegimin e hartës së botës, e cila filloi të formohet në fund të mijëvjeçarit të dytë dhe
tani vazhdon intensivisht formimin e ri. Gjeopolitika sintetizon metodat tradicionale të ndryshme të hulumtimit, duke filluar nga teoria e drejtësisë deri te kulturologjia, prej sociologjisë deri
te strategjia ushtarake, prej teologjisë deri te analizat ekonomike, prej etnologjisë deri te psikiatria. Kjo përfshirje kaq e gjerë kërkon pa dyshim thjeshtëzime të konsiderueshme apo tejzmadhime dhe zgjidhje aproksimative. Në kushtet e deficitit të madh të teorive të përgjithshme, në kushtet e fundit të ideologjive, të cilat i shërbyen njerëzimit për një kohë të gjatë si instrumente të pazëvendësueshme për shpjegimin e botës, si disiplinë sintetike, si dije praktike, gjeopolitika është gjurmuar me sukses.
Gjeopolitika nuk është dogmë, as përmbledhje e të vërtetave të verifikuara përgjithmonë në mënyrë
shkencore dhe të përpunuara në hollësi.Ajo është më parë një tufë institucionesh historike, të lidhura me parashikimin e realiteti në një aspekt të saj që nuk ka ekzistuar deri tash. Mund të thuhet se ajo është një disiplinë mjaft tërheqëse, mu për faktin se është e hapur dhe i nënshtrohet zhvillimit krijues në të gjitha drejtimet, për atë se ajo është embrionale dhe tërheq shpirtërat dhe mendjet e freskëta dhe pasionuese, të cilat kërkojnë zëvendësimin e teorive të vjetra, që janë duke vdekur. Nuk është e tëpërt të thuhet se ne jemi duke e përjetuar “burimin” e gjeopolitikës. Kjo fjalë nuk zbret nga faqet e para të gazetave dhe të ekraneve televizive, megjithëqë një numër i vogël studiuesish në këtë fjalë vëren kuptimin e postulateve bazore të metodës gjeopolitike, por me këtë do të arrihet kuptimi i saj adekuat. Luftërat e fundit në Ballkan, në Lindje të Afërt, në Lindje të Mesme etj., vërtetojnë të drejtën dhe përkatësinë e atyre modeleve, me të cilat operojnë gjeopolitikanët, duke vërtetuar parimin e tyre qendror - kundërshtimin ndërmjet atlantizmit dhe evroaziatizmit, ndërmjet
talasokratëve dhe telurokratëve, ndërmjet detit dhe tokës, ndërmjet Perëndimit dhe Lindjes, zë rrënjë
në vetë natyrën e hapësirës kulturore cilësore dhe si pasojë ligji kryesor i historisë njerëzore paraqitet Lufta e madhe e pandërprerë e kontinenteve, dueli i pandërprerë i civilizimeve dhe ndeshjet e tyre tektonike. Pas fundit të kundërshtimeve ideologjike të “socializmit” dhe “kapitalizmit”, pas bashkimit të Evropës dhe dobësimit të Rusisë bota nuk u bë më e qetë, agresiviteti nuk u zvogëlua, drejtësia nuk u shtua.
Në Lindje është forcuar demokracia dhe tregu i lirë, por kundërshtimet me Perëndimin nuk janë
zvogëluar. Këtë fakt nuk e fshehin as udhëheqësit e Perëndimit. Në fund të fundit ata udhëheqin në sajë të gjeopolitikës e jo të pasionit të tyre ndaj normativave “humanitare” apo dogmave ekonomike dhe të imponimit të interesave të tyre civilizuese makrostategjike, pa marrë parasysh a u përgjigje
rrugës historike të oponentëve të tyre, duke u sjellë ndaj atyre, “të tjerëve” si subjekti ndaj objektit, shefi ndaj të nënshtruarit apo pronari me pasurinë e vet. Për gjeopolitikën, për evroazinë, për atlantizmin flasin të gjitha dokumentet epokale serioze të udhëheqësve zyrtarë të Perëndimit. Metoda
gjeopolitike u bë një e vërtetë që shihet shumë qartë. Pa polemikë, pa kontestim shkencor dhe pa diskutime, kjo metodë zuri disi vetvetiu vendin e vet të interpretimit bazor të modelit të elitës politike dhe analitike bashkëkohore. Në ndonjë rast merret vetëm forma, kurse në raste të tjera zbulohen rrënjët e thella të institucionit të gjeopolitikës, e cila duhet të përgjithësojë idealisht vlerat e sistemit të historisë njerëzore dhe të ofrojë modelin e “kursit të shkurtër” të zhvillimit të qytetërimit.