DY KOMBE, POR JO DY POPUJ

Shkruan: Nexhmedin Spahiu

Shkrimi i Fatos Lubonjës "Ne shqiptarët dhe kosovarët, ne kosovarët dhe shqiptarët", i botuar në "Koha Jonë" më  4.6. 1995, është një nga temat që "zihen", por për të cilat nuk flitet. Në këtë prizëm, F. Lubonja meriton respekt për guximin për ta trajtuar këtë temë, por jo edhe për vetë trajtimin që i bën temës në fjalë.

E para.

Me vetë shpalljen e Republikës së Kosovës dhe njohjen e saj nga ana e Parlamentit të Republikës së
Shqipërisë, populli shqiptar "de jure" në gjirin e vet ka dy kombe. Së këndejmi, nuk shtrohet çështja se çfarë i dallon ata, si pasojë e kohës që shkoi, por a po shkojnë drejt afrimit (deri në bashkim të plotë), apo po shkojnë drejt largimit. Ekzistenca e dy a tri kombeve në kuadër të një populli
nuk është ndonjë rast i pashembullt. Koreja e Veriut e Koreja e Jugut, Rumania e Moldavia, Greqia e Qipro, Gjermania Perëndimore e Lindore e Austria etj. janë shembuj të tillë. Problemi është se nga po ia mbajnë shqiptarët. Po e ndjekin  shembullin e Koreve, që e rrezikojnë njëra-tjetrën me armë
bërthamore, apo shembullin e Gjermanisë. Jo vetëm që dy kombet gjermane u bënë një, por pjesa tjetër (austriakët) po  integrohen gjithnjë e më shumë në këtë trend (Austria u fut në BE, edhe pse e kishte problemin e proklamimit si vend neutral; po harmonizon ligjet dhe standardet me Gjermaninë etj.). Ajo që thotë Lubonja se në Gjermani ka të zhgënjyer nga ky bashkim i tyre, kjo gjë është e vërtetë, por cila është përqindja e tyre? E tërë Gjermania u alarmua kur partia e reformuar e ish komunistëve fitoi dy-tre deputetë në Parlamentin Gjerman.

Nostalgjikë të së kaluarës në Gjermani ka më pak seç ka nostalgjikë të enverizmit në Shqipëri. Numri i tyre është i   papërfillshëm. Të tillë ka në të dyja anët e Gjermanisë dhe  ata janë ish-spiunët, të cilët e kanë humbur vendin e punës sepse nuk kanë se si ta spiunojnë Gjermaninë Perëndimore
(Lindore). Po të ishte e vërtetë se gjermanët janë të zhgënjyer nga ky bashkim, atëherë ata do të ndaheshin sërish, por ne jemi dëshmitarë se nuk po shkohet nga kjo anë. Përkundrazi.

Fatos Lubonja thotë se shqiptarët, nga të dyja anët e Bjeshkëve të Nemuna dhe Korabit, qenkan dy popuj, apo diçka e ngjashme (!). Kjo është marrëzi. Shqiptarët, nga të dyja anët e kufirit, e kanë një gjak dhe një gjuhë. Në këtë prizëm, shqiptari i rrethit të Gjakovës është më i afërt me tropojanin
se sa me atë të Prishtinës, e po ashtu edhe tropojani është më i afërt me të se sa me durrsakun apo labin. Po kështu vlen për ulqinakun e shkodranin, apo për të dy dibranët. Kjo do të thotë se askund nuk ekziston ndonjë vijë ndarjeje, ku mund të thuhet se këtu mbaron njëri popull dhe këtu vazhdon populli tjetër.
Sa i përket gjuhës standarde, të normës letrare, ajo zyrtarisht është po e njëjta si në Tiranë, si në Shkup, si në Prishtinë, për dallim që në Shkup e Prishtinë respektohet më shumë se në Tiranë, gjë që lehtë mund të vërehet, po të krahasohen gazetat shqiptare të Tiranës, Shkupit e Prishtinës me fjalorin normativ e drejtshkrimor. Sa i përket traditës, ajo s'ka se si të ndahet. Vallë, a do të thuhet se Ismail Qemali e ngriti flamurin në Vlorë bashkë me një të huaj (Isa Boletinin)?! Apo si do t'u shpjegohet
nxënësve dhe studentëve shqiptarë debati në Parlamentin Turk më 1910, ku rendi i ditës titullohej: "Ngjarja e fundit në Shqipëri", ndërsa fjala ishte për një incident të ndodhur në Prishtinë?
Pra, shqiptarët janë një popull dhe është tjetër gjë që rrethanat mund t'i bëjnë dy apo më shumë kombe. Heshtja e dallimeve është po aq e dëmshme sa edhe thellimi i ndasive. Në këtë kuadër, mendoj se duhen thënë pa paragjykime edhe shumë gjëra të tjera, si për shembull fakti se edhe në kohën e Enverit e të Ramizit, por edhe në këtë të Berishës, ka pasur ministra, zv/ministra e ambasadorë të Shqipërisë nga radhët e grekëve, vllahëve, bullgarëve etj., por asnjë ministër, zv/ministër apo ambasador nuk ishte me prejardhje nga Kosova. Dhe sqarimi i këtyre gjërave është i domosdoshëm për vetë situatën aktuale. Para ca ditësh, gjatë një bisede mes disa intelektualëve nga të dyja anët, një intelektual i Tiranës tha: "Ndoshta është mirë që Shqipëria t'i rregullojë marrëdhëniet
me Sërbinë dhe në këtë kuadër të gjejë një zgjidhje të favorshme për Kosovën". Pasoi përgjigjja: "Tregonani me kohë a do të na ndihmoni të shkëputemi nga Sërbia apo jo, se nëse është fjala për rregullim marrëdhëniesh me Sërbinë i rregullojmë vetë, sepse ne e dimë sërbishten më mirë". Dhe
kjo është e lehtë. Vemi në Beograd e u themi se po dorëzohemi e pastaj i rregullojmë punët në kuadër të Sërbisë". Një tjetër rast domethënës është ai kur një studiues amerikan pyeti një student nga Prishtina dhe një inxhinier nga Tirana se ku janë kufijtë e atdheut të tyre. Inxhinieri nga
Tirana u përgjigj: "Unë jam evropian dhe i respektoj kufijtë". Po mirë - tha studiuesi amerikan - unë s'po të pyes se ku ndodhen piramidat e kufijve shtetërorë, po ku e ndjen ti në shpirt se janë kufijtë e atdheut tënd? "Janë aty ku janë", u përgjigj inxhinieri shqiptar. A është Prishtina në kuadër të
këtyre kufijve? Inxhinieri u përgjigj me "Jo". Ndërsa përgjigja e studentit të Prishtinës ishte kjo: "Atdheu im është gjithandej nëpër ato fshatra e qytete ku shqiptarët janë shumicë". Shembujt e mësipërm i solla për të treguar disa dallime të formimit kombëtar tek shqiptarët këndej dhe andej
Bjeshkëve të Nemuna e Korabit. Dhe, në fakt, këto janë dallimet nga të cilat burojnë mosmarrë veshjet e tjera e jo rasti i Hajdin Sejdisë.

Lajthitja e dytë e F. Lubonjës

Lubonja përdor termin "shqiptarët dhe kosovarët, kosovarët dhe shqiptarët". Kjo është fyerje për "kosovarët". Nëse ka ardhur puna që shqiptarët këndej dhe andej Bjeshkëve të Nemuna të mos quhen me të njëjtin emër, atëherë pse të mos quhen, ta zëmë, shqiptarët andej kufirit - shqiptarë, kurse shqiptarët këndej - labë, pa marrë parasysh se a janë nga Labëria apo nga Mati. Si do të ndiheshin matjanët në këtë rast? Do të thuash se shqiptarët këndej e gjithë bota që i njeh, i njeh me emrin shqiptar, po edhe shqiptarët andej Bjeshkëve të Nemuna, e gjithë bota që i njeh, i njeh me
emrin shqiptarë (e jo kosovarë). Së këndejmi, kur thotë F. Lubonja, "ne kosovarët dhe shqiptarët" këtu bën sajim, sepse "kosovarët" nuk e quajnë veten kosovarë, por shqiptarë. Fjalën "kosovar" shumica e tyre e kanë dëgjuar për herë të parë kur kanë ardhur në Tiranë.

E treta

Lubonja thotë: "Kosovarët janë të veshur në mendjen e jugorëve me hijen e frikshme të aleatit verior dhe kësisoj tek jugorët ngjallin frikën e revanshizmit verior. Së pari, "kosovarët" janë veriorë (me përjashtim të Strugës, Ohrit, Prespës e Manastirit, që janë toskë) dhe duke qenë veriorë
s'kanë se si të jenë aleatë të vetvetes. Këtu Lubonja bie në kundërshtim me vetveten, meqë thotë se "një pjesë jo e vogël e kosovarëve" ishin enveristë. Enver Hoxha nuk ishte verior, por jugor. Së treti. Për çfarë revanshizmi është fjala? Cilido budalla i veriut (qoftë edhe "kosovar") të vijë në pushtet Fatos Lubonjës nuk do t'i jepte 17 vjet burg siç i dha jugori Enver Hoxha.

E katërta.

Lubonja përdor termat: "Dheu mëmë", "ne të dheut mëmë" etj. Ndoshta këtë e thotë pa qëllim të keq, por në fakt këto janë terma sërbe, të sponsorizuara edhe nga Enver Hoxha dhe spiunët e tij në Kosovë ("Shqipëria - nëna e gjithë proletariatit botëror, marksizëm-leninizmit" etj). Me këtë sërbët duan të tregojnë se Kosova nuk është dheu mëmë i shqiptarëve, se aty ata janë të ardhur nga Shqipëria e përtej Bjeshkëve të Nemuna dhe rrjedhimisht duhet "ta braktisin Kosovën e të shkojnë në Shqipëri".

E pesta. Feja.

Lubonja thotë: "shumë intelektualë shqiptarë, që shumëçka nga e keqja që e kishte pllakosur Shqipërinë e shihnin  tek tradita myslimane, mbetën të zhgënjyer kur panë se atje myslimanizmi kishte ngulur këmbë aq thellë...".
Së pari, çështja e fesë është çështje e përcaktimit individual dhe ky është koncepti themelor perëndimor për të drejtat e njeriut. Përcaktimi kolektiv për fenë ka burim mentalitetin bolshevik
("t'i zhdukim kishat e xhamitë" E.Hoxha). Pra, thirrja e atyre "intelektualëve shqiptarë" për t'u bërë të krishterë nuk është asgjë tjetër pos klithje komunistësh. Përndryshe, intelektualët perëndimorë nuk shqetësohen pse Clintoni ua uron festat myslimanëve, apo pse Michael Jacksoni, Mike Taysoni,
Casus Clay (Muhamed Aliu) e ndonjë tjetër personalitet me famë botërore kthehet nga i krishterë në mysliman. Dhe e dyta. Feja nuk është faktor vendimtar për edukatën, sepse tani nuk jemi në Mesjetë po në shekullin XX, ku edukimi është laik. Edhe në Prishtinë e edhe në Tiranë, shkollat, radio,  Televizioni, gazetat janë laike. E treta. Është e vërtetë se myslimanët shqiptarë në Prishtinë e Mitrovicë janë më myslimanë se ata në Tiranë e Shkodër, por edhe katolikët shqiptarë në
Prishtinë e Mitrovicë janë më katolikë se katolikët në Tiranë e Shkodër. Dhe kjo nuk është asgjë tjetër pos pasojë e komunizmit më të egër në Shqipëri e atij më liberal në ish- Jugosllavi dhe faktit se feja ngulitet më thellë në viset e rrafshta (siç është, p.sh., Kosova) se sa në viset malore (siç është
gjysmë Shqipëria tjetër). Dhe, së fundit, jo të gjithë popujt e krishterë janë më perëndimorë (të qytetëruar) se të gjithë popujt myslimanë. Shembulli më i qartë është rasti i boshnjakëve
(100 për qind myslimanë) dhe maqedonëve (100 për qind të krishterë). Është botërisht e ditur se boshnjakët janë në çdo aspekt më perëndimorë (më evropianë) se maqedonët, edhe pse gati një shekull jetuan në një shtet të përbashkët (ish-Jugosllavi). Si shpjegohet fakti se Perëndimi i
krishterë ndihmon boshnjakët (myslimanët) kundër të krishterit Radovan Karaxhiq?

Përfundim

Populli shqiptar ka interes jetik që të zhvillohet në një komb të vetëm dhe si i tillë të ingranohet në Evropë, pa megalomani, pa kapriçio, duke krijuar kësisoj një dinjitet të vetin e jo duke kërkuar lëmoshë (e çfarëdo aspekti qoftë ajo). Se kur do të çlirohet Kosova, është e vështirë të dihet, por që
ajo s'do të qëndrojë gjithmonë e robëruar dhe se nuk do të mund të shlyhet nga faqja e dheut për këtë jam i bindur. Pas çlirimit të Kosovës, populli shqiptar duhet ta krijojë një shtet të përbashkët në formë federate prej 4 njësive federale, ku dy prej të cilave do të ishin Jugu dhe Veriu i shtetit të sotëm shqiptar, kurse dy të tjera do të ishin Kosova dhe Maqedonia Perëndimore. Organizimi federal i shtetit (si në Gjermani) mundëson që të amortizohen dallimet lokale në mentalitetin
e krijuar para dhe pas vitit 1912.



"Republika", Tiranë, 9.7.1995
"Flaka", Shkup, 31.7.1995
"Republika", Lubjanë, 1.9.1995