DERI KU MUND TE SHTRIHEN KUFINJET IMAGJINAR TE PLURALIZMIT FETAR?

Shkruan: Fadil LEPAJA



Autoritete shkencore pohojnë se kufijtë e pluralizmit të dëshiruar apo të toleruar në një shoqëri gjithsesi janë imagjinarë dhe nuk mund të zgjerohen në pafundësi. Në raste të tilla , kur këta kufijtë tejkalohen , proceset dezintegruese mbizotërojnë duke krijuar shoqëri paralele dhe duke e bërë konfliktin , në vend të dialogut social, si mekanizëm të rivendosjes së baraspeshës së re.

Njerëz me mjekra të gjata, me pantollona treçerek dhe femrat e mbuluara me shamia janë bërë tashmë pjesë e përditshmërisë tonë. Duke iu referuar pamjeve televizive të luftëtarve taleban, apo pamjeve nga vende ekzotike, nga një botë e largët dhe e panjohur për ne, ata ngjallnin një skepsë, një frikë te njerëzit të mësuar me mënyrën evropiane të jetës dhe të menduarit. Aq më tepër që, shumë shpejtë ata filluan të kërkojnë hapësirën e tyre nëpër xhamia dhe nëpër ndeja, duke mos hezituar të jenë edhe agresiv dhe imponues . Reagimet e shoqërisë dhe sidomos Bashkësisë Islame të Kosovës nuk rezultuan të jenë të suksesshme në përballjen me këtë fenomen të ri. Numri i tyre vetëm sa erdhi duke u shtuar . Ky fenomen , fillimisht i shpjeguar si pasojë e financimit nga organizata arabe dhe islamike të cilat erdhën në Kosovë pas lufte, u pa të jetë rezistent edhe pas shkuarjes së shumicës së tyre nga këndej. Ata filluan,hap pas hapi të marrin disa nga xhamitë nën kontrollë, hapën shkolla fetare për fëmijtë nëpër tërë Kosovën, hapën kurse të gjuhës arabe dhe angleze, shkolla për kompjuter dhe shumë shkolla dhe klube tjera ku me kushte të volitshme të rinjtë zhvillojnë aktivitete të përditshme të mësimit dhe aftësimit përkrah aktiviteteve fetare.

Disa incidente , të cilat u përcollën nga mediat aktualizuan idenë se kemi të bëjmë me një mënyrë ndryshe të jetës shoqërore të të rinjve dhe me një pikëpamje krejt tjetër me atë që jemi mësuar deri më tani për rolin e fesë në shoqëri.

Kërkesa për uniforma fetare në shkolla laike (shamia dhe veshja karakteristike), kërkesa për objekte kulti ( të faljes) brenda institucioneve dhe kompanive ( Biblioteka kombetare, disa fakultete etj ) , angazhimi për një jetë plotësisht nën rregullat e librit të shenjët ( Kur’an) i gjeti të papërgatitur jo vetëm qytetarët por edhe institucionet dhe elitën kulturore e politike të vendit.

Çka është fe e çka është politikë këtu?

Është fjala për një lëvizje për ringjallje fetare apo për një lëvizje politike për riorganizim të shoqërisë dhe institucioneve mbi parimet islamike ?
Kush janë këta njerëz me mjekra të gjata dhe të veshur me pantallonat dalluese (treçerek) të cilët nuk kanë mbiemra arabësh, por janë nga lagjja jonë? Kush janë këto femra me fes të cilat nuk janë pjesë e serialeve televizive arabe por vajza nga lagjet, nga qytetet dhe fshatrat tona?
A na rrezikojnë ne dhe mënyrën tonë moderne të jetës dhe synimet kombëtare e qytetare tashmë të njohura të popullit tonë?
Sa më shumë zhurmë që po bëhet, pas çdo incidenti që ndodhë , e kuptojmë se nuk i jemi qasur kësaj çështjeje me sinqeritet, me durim, me guxim dhe me vizion !

Incidenti në Drenicë dhe polemika e imamëve

Ka apo s’ka vehabist në Kosovë , kjo është pyetja kryesore të cilën e shtrojnë këto ditë mediat në Kosovë, sidomos pas rrahjes masive në xhaminë e fshatit Zabel i Ultë në Drenas ku u rrah pa mëshirë kryetari i degës së Bashkësisë Islame në Drenas, Osman Musliu.
Duke komentuar akuzat e Mulla Osmanit se është rrahur nga vehabijtë , në një intervistë për Express Z.Shefqet Krasniqi, imam i Xhamisë së Madhe në Prishtinë dhe profesor në Fakultetin e Studimeve Islame, thotë pa kurfar dileme se “në Kosovë nuk ka Vehabi” duke dhënë me këtë rast edhe disa sqarime të njohura për dijetarin Muahmed Abdul Vehab dhe reformat e tij në Arabinë Saudite dhe më gjerë. Ai thotë se kjo që po ndodhë është se “në Kosovë ka një kthim të mirë të rinisë në Islam”. Ndërkaq, mulla Osmani, kryetarë i BIK në Drenas, i rrahuri i radhës , nga xhemati i fshatit të Zabelit të Ultë , apo nga vehabitë si pohon ai, ka mendim krejt tjetër. Ai alarmon për prezencën e vehabive si i quan ai ,në Drenas dhe në Kosovë, duke denoncuar përpjekjet e tyre për të marrë BIK-un.

Ka apo ska ambicie politike lëvizja e ringjalljes islamike në Kosovë ?

Ka apo ska Vehabi në Kosovë, kjo pyetje përsëritet me ngulm nga gazetarë, politikan dhe kalemxhinjë të çdo lloji? Dhe përderisa gazetarët , qytetarët e në veçanti besimtarët e hutuar mendojnë dhe diskutojnë me ngulm për këtë çështje, në fakt dilema e vërtetë mbetet ende e pa përfolur dhe kjo do të mund të formulohej pak a shumë në formën e një pyetjeje krejt tjetër:Ka apo s’ka ambicie politike lëvizja e ringjalljes islamike në Kosovë ?
Se në Kosovë ka një ringjallje të interesimit të popullatës për fenë dhe se kjo ndodhë kryesisht ndër të rinjët këtë fakt tashmë nuk e mohon askush. A është kjo një lëvizje e rikthimit të rinisë nëpër xhami vetëm një ringjallje e besimit në zot dhe besimit në vlerat e predikuara në librin e shenjët ( kur’an ) apo është një lëvizje politike me ambicie për të marrë fillimisht të institucionet fetare dhe me mision që pastaj ti qaset reformimit të krejt shoqërisë kjo është dilema themelore rreth së cilës në shoqëri duhet hapur një diskutim serioz me pretendim të rreshtimit afatgjatë pas një filozofie qytetare, perëndimore ku ka vend për pluralizëm fetar por ku nuk ka dhe nuk guxohet më të lejohet asnjë alternativë tjetër përpos organizimit demokratik të shoqërisë.
Lëvizjet reformiste , brenda dhe jashtë bashkësisë islame dhe çka është më me rëndësi në vetë gjirin e besimtarëve mysliman , qoftë të filluara nga individ apo grupe, është esenciale të definohen për nga synimet e tyre afatgjata në drejtim të synimeve drejt shoqërisë dhe shtetit.
A janë vërtetë këto lëvizje vetëm një orientim tjetër i një pjese të xhematit dhe të imamëve të rinj të cilët ,të liruar nga komunizmi dhe pushtuesi shprehen më lirisht dhe aplikojnë islamin i cili prej tyre pohohet të jetë i vërtetë ? Mbase edhe mund të jetë. Çdo pohim apo mohim i shpejtë, i individëve apo i burokracisë për bindjen time do të ishte i pavend sepse për këtë çështje e cila ka të bëjë me synimet afatgjata të civilizimit shqiptarë si pjesë e pandarë e civilizimit perëndimor do të duhej të bëhen hulumtime dhe diskutime të thella mbrendakombëtare dhe me aleatët tonë strategjik.
Në fakt, pohimi për një ringjallje fetare me vlera pozitive del nga një intervistë e Imamit të Xhamisë së Madhe në Prishtinë dhënë gazetës Express.
Derisa pohimet e imamit Krasniqi , nëse janë të qëndrueshme , synojnë një pluralitet në qasjen ndaj fesë, se fundja pothuajse të gjithë pajtohen lidhur me formën e deformuar të aktivitetit fetar nën komunizëm dhe nën jugosllavi . Hoxhollarët injorantë që në pjesë të madhe përpos angazhimit të tyre fetar merreshin edhe me punë të “hyqmit” ishin dukuri e komunizmit jugosllav. Por lëvizja shtetformuese e Kosovës ishte përkrahur fuqishëm nga BIK-u dhe në fakt gjat kësaj periudhe kishte pësuar nje reformë të brendshme dhe me lëvizje kadrovike të rëndësishme prandaj pjesa më e madhe e hoxhallarëve të socializmit, kanë dalë biologjikisht nga rrjedha.

Vëllazëria islamike dhe solidariteti me “vëllezërit mysliman”

Grupe militante të cilat fenë e shikojnë si vëllazëri politike dhe thërrasin për angazhim dhe mobilizim politik për çështje të ndryshme politike të vendeve arabe apo tutje .si Palestina, Iraku, Afganistani etj. duke u pozicionuar , në emër të fesë në pozita krejt të kundërta , madje edhe tejet armiqësore me orientimet strategjike të shoqërisë dhe shteti tonë duket të jenë temë e vërtetë e këtyre diskutimeve por e cila zhvillohet mjaftë konfuze dhe me terminologji tejet të pasaktë..
Këto karakterizohen edhe me retorikën e mos durimit dhe armiqësisë së tyre kryesisht ndaj disa shteteve të fuqishme mike , të botës perëndimore të cilat e mbështetën popullin shqiptar e veçanërisht atë të Kosovës në përpjekjet e tona për liri kombëtare , për një shoqëri demokratike dhe orientimin afatgjatë për integrime politike dhe shoqërore në kontinentin mëmë .
Ekziston bindja e përgjithshme se islami politik , i cili mbështetë platformën e integrimit islamik përkatësisht vëllazërisë islame pavarësisht kombësive, racave , dhe kontinenteve nuk ka ndonjë mbështetje reale në popullin shqiptar edhe më pak në Kosovë , madje as në rininë e cila gjithnjë e më tepër po i mbushë xhamitë tona.
Paaftësia e ideologëve të politikës së re për të bërë këto dallime dhe nuancime po sjell huti të madhe në angazhimet e shtetit dhe institucioneve tona kundër ideologjisë e cila frymëzon organizata terroriste të cilat në emër të fesë vrasin civil dhe shkatërrojnë objekte anembanë globit, pa e zgjedhur viktimën.

Reformat

A duhet bllokuar reformat dhe pluralizmin fetar në kuadër të vetë bashkësisë dhe xhematit islamik me terminologji të përgjithësuar apo duhet një qasje e re, krejtësisht ndryshe ndaj këtij fenomeni para të cilit deri tani kemi reaguar gabueshëm , qoftë me panik të paarsyeshme, qoftë me injorim dhe nënçmim po aq të pa pranueshëm?
Diskutimet , senzacionaliste dhe plot pasione , nëpër mediat vendore qoftë pro apo kundër, deri më tani kanë sjellë më shumë dëme se sa dobi. Në fakt, në vend të mediumit ku do të zhvillohej një diskutim për reforma kompatibile me shoqërinë tonë demokratike që po e ndërtojmë, ato kanë qenë më tepër arenë ku është zbrazur dufi i grupeve të armiqësuara mes vete të cilat pretendojnë të përfaqësojnë xhematin.
Reformat e bllokuara , qoftë nga mediat qoftë nga institucionet do të e deligjitimonin edhe më tej Bashkësinë Islame, duke e paraqitur atë pa të drejtë si si një organizatë shtetërore dhe jo fetare , dhe duke e bartur kështu luftën për reforma fetare në teren politik sepse grupet e ndryshme për të fituar hapësirë do të detyroheshin të zhvillojnë luftë politike për institucione të fesë. Nëse kjo luftë do të rezultonte e pasuksesshme atëherë është çështje kohe kur kjo do të shndërrohej në një lëvizje politike për reformimin e krejt shoqërisë mbi baza të fesë.

Shteti nuk duhet të lihet i zhveshur përballë qytetarit

Nëse koka është rritur më shumë se kapela, padyshim se është ide e gabuar të përpiqesh pafundësisht që kokën të ia përshtatësh kapelës, por duhet gjetur kapelë qoftë me madhësi apo ngjyrime tjera për një kokë të rritur e cila madje ka ndryshuar edhe formë.
Përvoja e deritanishme ka dëshmuar se një shoqëri është e vështirë të funksionoj vetëm me kushtetutë , ligje dhe me institucione ( represion ).
Asaj i duhet një ide e së mirës dhe e së keqes , një sistemi të vlerave i pranueshëm për shumicën e njerëzve dhe një ideje që do të e mbështetshin të drejtën e ekzistimit të shtetit laik si arbitër dhe si garantues i shumë proceseve në shoqëri. Nëse mbetet vetëm shteti i zhveshur përballë qytetarit , atëherë lindë ideja e një shteti dhe shoqërie tjetërfare për të cilën kam bindjen se populli ynë nuk e synon, por atëherë do të jetë vonë, sidomos kur në emër të lirisë fetare të fillojnë të shpërthejnë veturat pranë shkollave apo pranë shtëpive të atyre që mendojnë ndryshe apo i luten zotit dhe falen ndryshe.

Çka po ndodhë dhe a është i mundshëm diskutimi akademik rreth vendit

të fesë dhe organizatave fetare në shoqëri?

Para disa vitesh isha vijues në një universitet veror që u mbajt në tri qytete të BeH dhe Kroacisë ( Sarajevë, Mostarë dhe Dubrovnik) me temën “Feja dhe Jeta Publike” ku për 23 ditë rresht dëgjuam ligjërata nga profesorë eminent nga perëndimi por edhe nga bota islames si Egjipti, Turqia , etj për çështjen e bashkëjetesës së komuniteteve të ndryshme fetare dhe raportin e tyre me shoqërinë demokratike. Në fakt , ky universitet veror ishte organizuar nga disa universitete me renome ( Në mes tyre ai i Bolonjës dhe Bostonit ) dhe intelektual nga e mbarë bota.
Ideja e zhvillimit të një diskutimi akademik dhe qytetar në hapësirat tona do të ishte e mirëseardhur dhe do të mundësonte artikulimin edhe më të qartë të shoqërisë Kosovare dhe shqiptare në përgjithësi të idesë evropiane dhe orientimit tonë të pakthyeshëm drejt integrimeve në kontinent. Feja dhe roli i sajë në jetën tonë është tepër serioze për të lejuar që rreth sajë të diskutojnë vetëm imamët apo vetëm burokracia politike, sepse përvoja na mëson se angazhimi i tyre në fakt zhvillohet për motive krejt tokësore dhe shpeshherë krejt banale që kanë të bëjnë me grupe, klane dhe përfitime të natyrave të ndryshme.

Kufijtë imagjinarë dhe të limituar të pluralizmit

Dhe, sërish, pyetja njerëzore kush e rrahu mulla Osmanin? Ose pse u rrah mula Osmani? Për motive fetare ( nga xhemati), për motive politike ( grupimet politike dhe tendenca për ndikim në BIK), për motive ideologjike ( Vehabistët ), për motive private, apo për motive klanore brenda BIK-ut apo fshatit?
Nga kjo ngjarje më shumë rezulton të ketë pyetje se sa përgjigjje! A do të munden edhe në të ardhmen zyrtarët e BIK-ut të emrojnë imamët pa përkrahjen e xhematit, apo ndonjë grupi të fortë të tyre?
Padyshim, policia dhe drejtësia do të trajtoi këtë ngjarje sipas kritereve të tyre dhe si e tillë nuk do të duhej të ishte objekt diskutimi, përpos ndoshta e advokatve dhe e grupeve për të drejtat e njeriut. Për ne do të ishte me interes të kemi një përgjigje për masat që duhet ndërmarrë si shoqëri për të evituar në të ardhmen incidente dhe përçarje të këtilla në mes të qytetarëve duke pasur parasysh se po jetojmë në një shoqëri ku sasia e dallimeve rrezikon të tejkalojë sasinë e ngjashmërive . Autoritete shkencore pohojnë se kufijtë e pluralizmit të dëshiruar apo të toleruar në një shoqëri gjithsesi janë imagjinarë dhe nuk mund të zgjerohen në pafundësi. Në raste të tilla , kur këta kufijtë tejkalohen , proceset dezintegruese mbizotërojnë duke krijuar shoqëri paralele dhe duke e bërë konfliktin , në vend të dialogut social, si mekanizëm të rivendosjes së baraspeshës së re e cila me gjasë nuk do të ishte e kënaqshme dhe e pëlqyeshme për synimet e deklaruara afatgjate të shoqërisë tonë.