ROLI I RI I TURQISE NE RAJON

Shkruan: Fadil Lepaja



Fuqia e re ekonomike në Ballkan e më gjerë, duke e marrë si të merituar rolin e saj të ri në rajon, i cili përkon me fuqinë dhe ambiciet ekonomike të këtij vendi të madh, po ecën pakujdesshëm në raport me ambiciet e kombeve të reja, duke harruar se e kaluara historike dhe pasojat civilizuese të saj e obligojnë atë për një ecje të matur, qoftë edhe rrugëve të shtruara nga kompanitë turke.

Demonstrimi i fuqisë ekonomike, këto ditë, në panairin e madh të biznesit turk në Pallatin e Rinisë, u shoqërua me një gjest arrogance dhe mosrespektimi ndaj simboleve urbane, të pavarësisë së këtij vendi, skulpturës së shpërblyer me disa çmime ndërkombëtare “NEWBORN”, e cila u mbulua plotësisht nga një kamion i larmë, me targa dhe reklama të bizneseve turke.

Komentet e disa kalimtarëve dhe reagimet e ndryshme, e sidomos injorimi i tyre nga organizatorët, bëjnë të kuptosh që atyre as që u bën çfarë mendon qytetari i këtij vendi, por mjaftohen me servilizmin e klasës politike dhe qeveritarëve të Kosovës.

Vizita e kryeqeveritarit të këtij vendi mik sapo është mbyllur dhe duke lënë pas vetes, përpos shpresave të shumta për qeveritarët, edhe shumë huti ndër qytetarët e këtij vendi.

Pritja madhështore në Serbi

Kryeministrit turk Erdogan, kryeministrit të një vendi mik, nuk iu rezervua pritje e ngrohtë vetëm në Kosovë. Po aq e ngrohtë ishte pritja e organizuar disa muaj më parë edhe në Serbi.

Presidenti serb Tadiq nuk shkoi të falet në xhami, sepse ky nuk është besimi i tij. Por, kjo nuk pritej as nga mysafiri, sepse edhe në kohën e pushtimit turk, kisha serbe e kishte lirinë e vet të garantuar.

Në fjalimet e rastit me rastin e hapjes së një qendre kulturore, në Novi Pazar, me emrin e reformatorit Ataturk, kishte pasur një këmbim entuziast të deklaratave mes presidentit serb, si nikoqir, dhe mysafirit të tij, kryeministrit Erdogan.

Presidenti serb Tadiq, duke e përshëndetur kryeministrin Erdogan, ishte shprehur plot entuziazëm lidhur me raportet mes Serbisë dhe Turqisë: “Përpara Serbisë dhe Turqisë është perspektiva e ndërtimit të marrëdhënieve tejet të afërta dhe të lidhjeve në të gjitha fushat...

Turqia e ka një rol, ndikim dhe kredibilitet të madh në hapësirat e Ballkanit Perëndimor, ashtu siç është i madh edhe roli i Serbisë. Sot të gjithë duhet të jenë të vetëdijshëm për miqësinë tonë, të gjithë duhet të jenë të vetëdijshëm për vështrimin tonë lidhur me qëllimet e përbashkëta”, kishte thënë Tadiq, përplot entuziazëm.

Ndërkaq, kryeministri i Turqisë ishte shprehur: “Në Ballkan po hapet një periudhë e re, dhe vendi kyç në këtë proces është Serbia”.

Gjatë kësaj vizite ishin konkretizuar këto tone entuziaste me marrëveshje, ku ministrja serbe Verica Kalanoviq dhe ai turk Davutoglu, kanë nënshkruar edhe një memorandum mirëkuptimi për ndërtimin e segmenteve prej vendit Ljig deri në Çaçak, dhe prej Çaçakut deri në Pozhegë, të autostradës Beograd-Adriatiku Jugor (Korridori 11).

Mediet serbe shprehen se kompanisë turke “Kolin Inshaat”, e cila më herët ka shprehur interesim për kyçjen në ndërtimin e segmentit të parë të autostradës, i janë bashkangjitur edhe kompani të tjera ndërtimore turke, kështu që memorandumi siguron një bazë të mirë ligjore për një paraqitjen e tyre serioze para institucioneve financiare, të cilat do të sigurojnë kredi të volitshme.

Mediet serbe flasin edhe për garancitë e qeverisë turke për këto kredi.

Askush, as mediet, as shoqëria civile, as pushtetarët, askush nuk e kishte komentuar përbërjen etnike të myslimanëve të Sanxhakut, kur në Novi Pazar, me mijëra shqiptarë të asimiluar, të cilët sot kanë shumë problem me identitetin, të cilët sot nuk e flasin gati asnjë fjalë shqip, e pritën shumë ngrohtë dhe plot shpresë kryeministrin turk, të shoqëruar nga presidenti serb.

Kështu ndodh sepse asnjë nga qeveritë shqiptare asnjëherë nuk u interesua dhe nuk e shtroi kurrë çështjen e tyre.

Kjo ndodh sepse serbët janë më të gatshëm të pranojnë se ata janë turq, e madje edhe kinezë, vetëm të mos e pranojnë faktin historik se ata janë me prejardhje shqiptare dhe kjo do të rrëzonte edhe pretendimet e tyre për veriun e Kosovës.

Po ashtu, askush nuk e përmendi miqësinë dhe bashkëpunimin gati dyshekullor mes Serbisë dhe Turqisë rreth spastrimit etnik të shqiptarëve në Serbi, Kosovë dhe ish-republikën jugosllave të Maqedonisë.

As gjatë vizitës në Kosovë, disa muaj më vonë, askush nuk e përmendi as e komentoi faktin se qindra mijëra shqiptarë të evidencuar me nacionalitet si turq ishin shpërngulur nga Kosova në Turqi, në bazë të marrëveshjeve ndërshtetërore të ish-Jugosllavisë me shtetin turk.

Pritja madhështore në Kosovë

Fotoja që doli në media, nga Xhamia e Madhe në Prishtinë, e ndërtuar nga pushtuesit osmanë disa qindra vite më parë dhe ku shihen dy kryeministrat duke u lutur sipas formës që kërkohet në besimin islam, nuk është asgjë nga e cila do të duhej shqetësuar qytetarët e këtij vendi apo opinionin publik ndërkombëtar.

Derisa ish-presidenti Rugova e mbante në çdo ambient zyrtar dhe privat fotografinë e Papës dhe kjo ishte preferencë e tij, çdo politikan apo zyrtar ka të drejtë të ketë preferencat e veta. Kryeministri me këtë rast kishte shprehur një pjesë të bindjeve të tij, të cilat si duket më herët është rezervuar t’i shfaqë.

Përderisa kryeministri turk njihet si njeri besimtar dhe praktikues i rregullt i saj, madje me intensitetin që shqetëson segmente të shoqërisë sekulare turke, kjo nuk mund të thuhet se ka qenë deri më tani pjesë e imazhit të ish-kryeministrit kosovar.

Në fakt, kryeministri i vendit ka shkuar edhe në ceremoni nëpër kishat katolike të këtij vendi, por pa marrë pjesë në ceremonitë fetare për arsyen e thjeshtë se nuk i takon kësaj feje. Por, dolli kishte ngritur.

Ajo çka ishte karakteristikë e protokollit të pritjes dhe përcjelljes së burrështetasit turk dhe jo vetëm atij, është diktati i mysafirëve në protokoll. Kështu pati ndodhur edhe me heqjen e flamujve kombëtarë gjatë vizitës së sekretares së Shtetit, zonjës Klinton në Kosovë.

Si duket, çdokush kërkon nga ne të përshtatemi, të mohojmë diçka nga identiteti ynë, për të përfituar njohjen apo përkrahjen. Kur ishte në pyetje ekzistenca e popullit, ne korrigjoheshim me inerci, ndërkaq tash kur është në pyetje liria jonë, si duket jemi të prirë të gëlltisim gjithçka, vetëm për të siguruar një njohje më shumë.

Sidoqoftë, derisa shumica e qytetarëve të këtij vendi e kuptojnë pak a shumë arsyen pse SHBA si fuqi globale dhe si mbështetësi kryesor i lirisë së këtij vendi e ka këtë ndikim, gjithsesi janë të hutuar për fuqinë e ndikimit që e tregoi gjatë kësaj vizite kryeministri turk.

Panotë e stërmëdha si në kohët e perënduara, rreshtimet e popullit përskaj rrugëve apo nëpër sheshe me orë përpara, legalizimi i interesave turke në rajone si Prizreni dhe Vushtrria etj., asocionin se po lind një vëllazëri e re “mijëvjeçare” dhe se vëllai i vogël po e bënte atë që pritej prej tij...

Për bizneset me Kosovën, mediet kanë raportuar edhe gjatë vizitës së Qeverisë së Kosovës në Stamboll, megjithëse shumë pjesë të kontratave ende janë të panjohura për publikun.

Pasi jam plotësisht i bindur se Qeveria turke s’ka çka të fshehë sepse, si një shtet me traditë, të gjitha i bën me kontrata valide, madje edhe shpërnguljet e popullsisë, mbetet dilema e madhe: çka përpiqej kryeministri ynë të mbulonte me fjalën vëlla?!

Kompanitë turke tashmë janë duke punuar segmentin e parë të rrugës Merdar-Morinë. Punimet si duket janë duke shkuar mirë, me përjashtim të problemeve me shpronësimet, të cilat në fund të fundit nuk kanë të bëjnë me kompaninë.

Për dallim prej shtetit serb, shteti i Kosovës ka zgjedhur një mënyrë tjetër të garantimit për këtë rrugë, e cila si u pa se nuk kaloi në parlament me gjithë insistimin e dëshpëruar dhe autoritar të kryeministrit.

Ajo që është e mira e gjithë kësaj është se rruga, megjithatë, po vazhdon së ndërtuari dhe kjo duket falë vullnetit të mirë të Qeverisë turke, me shpresë se nuk janë kërkuar garanci të tjera, të cilat qytetarët nuk i dinë.

Sukseset e biznesit turk

Pa dyshim, Qeveria turke po udhëheq në Ballkan një politikë të suksesshme të mbështetjes së biznesit të vet. Punët e mëdha që i ka marrë në Shqipëri, Kosovë, Serbi, kryesisht si rezultat i investimeve në privatizimin e kompanive të ndryshme por edhe në ndërtimtari, e arsyetojnë retorikën e zyrtarëve të tyre.

Ata po arrijnë t’i kalojnë të gjitha barrierat, duke shfrytëzuar mekanizmat që funksionojnë në Ballkan, e po shihet që kjo s’ka të bëjë asgjë me vëllazëri, por me një interes të madh të biznesit, të njërit prej vendeve me një zhvillim të shpejtuar dhe të qëndrueshëm.

E kjo është, megjithatë, veç një pjesë e vogël e bizneseve të mëdha turke që janë në një ekspansion të paparë ndonjëherë në historinë e saj. Ndërkohë, siç ndodh zakonisht, po përhapet edhe vëllazëria dhe ideologjia zyrtare e tyre.

Pavarësisht vërejtjeve të shumta për korrupsion, qoftë në Shqipëri, Kosovë apo Serbi, qeveritarët turq, të vetëdijshëm për rolin strategjik të vendit të tyre, po shkojnë një hap më tutje duke krijuar aleanca biznesi me kompani dhe banka të fuqishme perëndimore dhe po udhëheqin një ofensivë në drejtim të Evropës, përmes Ballkanit tashmë gjysmë të pushtuar.

Duke sfiduar, e madje në disa drejtime edhe duke i tejkaluar ngulimet ekonomike greke në rajon, Turqia po faktorizohet edhe në planin politik. Qeveritë në Ballkan janë zënë të papërgatitura para këtij invadimi dhe fuqie investuese të saj.

A do të bjerë sërish Bizanti dhe Arbëria në orbitën e fuqishme turke apo do të gjejnë fuqi të kyçen në Evropë falë angazhimit të potencialeve të veta ekonomike, kjo mbetet të shihet gjatë dekadës së ardhshme, e cila do t’i japë formë të qëndrueshme konjukturës së re ballkanike.

Klasa politike e vendit, e dhënë pas pasurimit të shpejtuar, dhe në mungesë vizioni, nuk e krijon pasurinë e vet përmes përkrahjes së bizneseve, në formën turke.

Vetëm 5% është mbulueshmëria e importit me eksportin. Përfitimet e klasës politike të vendit tonë bazohen vetëm në shitjen e pasurisë së këtij vendi ose në tenderët milionësh.

Por, kush ka kohë në Kosovë të merret tash me këtë çështje përpos neve, të cilët nuk e kemi gajlen e karriges së deputetit, ministrit apo kryeministrit.

Po ta kishim pasur këtë përgjegjësi, ndoshta shumë nga ne do të ishin udhëhequr nga interesa të njëjta dhe do të kishim përdorur retorikë të njëjtë.

Ndoshta në këtë lojë ne nuk jemi guximtarët.