SHQIPTARËT E KOSOVËS JANË AKOMA KOMUNITET.

NUK JANË KOMB. POR DO TË BËHEN KOMB.

Shkruan: Nexhmedin Spahiu

A mund të krijohet apo jo një komb i ri sot në Evropë është debat akademik.

A ta krijojmë apo jo kombin kosovar është një debat politik. Në matematikën elementare studentët mësojnë për përkufizimet (definicionet). Definicionet mund të jepen lirshëm por duhet të kihet kujdes një gjë: Definicioni duhet me qenë i saktë dhe nuk guxon me qenë as i ngushtë as i gjerë. Këtë gjë, siç duket, shkencat shoqërore e kanë problem.

Ja një shembull nga shkencat e natyrës:

"Lejleku është një shpezë që fluturon" është përkufizim (definicion) i gjerë, sepse edhe dallëndyshja është një shpezë që fluturon, por nuk është lejlek. "Shtëpi quhet objekti i banimit që ka 2 kate". Ky është një përkufizim (definicion) i ngushtë. E vërtetë se kjo që definova është shtëpi, por shtëpi mund të jetë edhe objekti i banimit që ka vetëm një kat, apo që ka edhe 3 apo 4 kate.

Tani definicioni i "Kombit" ("Nation").

Në botën akademike janë dhënë shumë definicione të gjera e të ngushta për kombin. Ende nuk kam hasur në definicion të përpiktë e të formuluar me pak fjalë. Kjo, natyrisht, mbetet gjithmonë?

çështje debati mes studiuesve. Ajo çfarë intelektualët tanë kanë parasysh kur përmendet

fjala komb është definicioni i Stalinit, apo versioni i tij i përpunuar nga Eduard Kardeli. Ky është një definicion i ngushtë për kombin, shumë i thjeshtëzuar. Në të drejtën ndërkombëtare për kombe u referohen vetëm atyre kombeve që janë anëtare të Organizatës së Kombeve të Bashkuara. Në literaturën perëndimore, në shqyrtimet akademike dhe mediale për kombe u referohen zakonisht kombeve evropiane, një pjese të kombeve afrikane dhe një pjese pak më të madhe të kombeve aziatike, si dhe kombit amerikan. Kështu, p.sh., kur presidenti Clinton ndodhet në Berlin, në fjalimet e tij përmend fjalët "german nation" (kombi gjerman), por kur ai ndodhet në Namibi, preferon të përdor "people of Namibia" (njerëzit apo populli i Namibisë), edhe pse Namibia e ka statusin e kombit në marrëdhëniet ndërkombëtare. Kështu kombin dikush e ka definuar si një realitet racional, ndërsa dikush tjetër si realitet emocional. Një tjetër e ka definuar kombin si realitet racional dhe emocional së bashku. Kombi është definuar edhe si vlerë e vetme dhe konvergjente, identitet i veçantë. Apo është definuar si një nga vlerat, divergjues dhe i shumëfishtë. Kombi si karakteristikë përjashtuese e një bashkësie humane në raport me të tjera

bashkësi. Kombi si karakteristikë përfshirëse, si një proces variabil, me karakteristika të njëkohshme përjashtuese-integruese. Kombet mund të dallohen edhe për nga fakti i mënyrës

së lindjes së tyre; si projekt i dizajnuar apo aksident projektesh. Kombi, po ashtu, është një proces. Kombi është interes. Kombi është dashuri dhe sakrificë. Kombi është prodhues dhe konsumues vlerash shoqërore. Për mua, të gjitha këto definicione janë ose të gjera ose të ngushta. Në Kosovë po përzihet debati akademik me atë politik. Amund të krijohet apo jo një komb i ri sot në Evropë është debat akademik.

A ta krijojmë apo jo kombin kosovar është një debat politik.

Shpeshherë intelektualët në politikë abuzojnë, duke i përzier këto debate për qëllime thjesht politike. Si studiues, mendoj se është i mundur krijimi i kombeve të reja në Evropë, sado që Evropa po shkon drejt absolvimit të periudhës së kombeve dhe krijimit të superkombit evropian.

Sa i përket qëndrimit tim politik, deri në vitin 1994 unë kam qenë partizan i "korrigjimit historik", domethënë që kombi shqiptar të ndërtohet ashtu siç e kanë projektuar rilindësit shqiptarë (by design), por ketë qëndrim e kam ndryshuar gradualisht sapo realisht jam bërë pjesëtar i shoqërisë shqiptare (kur jam integruar në shoqërinë shqiptare, kur jam bërë profesor universiteti në Tiranë, kur jam bërë kryeredaktor i njërës prej dy gazetave më të mëdha kombëtare të përditshme në

Tiranë). Atëherë, pra, kur jam integruar në shoqërinë shqiptare kam vërejtur dhe jam ndjerë ndryshe nga vëllezërit e mi kosovarë. Jam ndjerë superior karshi kosovarëve. Me këtë rast,

vëllezërit e dashur kosovarë nuk i kam ndjerë si pjesë e kombit tonë shqiptar (by accident). Nga ky pikëvështrim unë e kuptoja dhe e ndjeja dëshirën e kosovarëve të jenë pjesë ekombit (shoqërisë) shqiptar. Por unë nuk i ndjeja ata si pjesë e kombit. Unë, shqiptari i lindur në Kosovë, i integruar në shoqërinë shqiptare, nuk ju njoh pjesë të kësaj shoqërie, pjesë të këtij kombi. E nuk e besoj se më shumë se kaq u njeh shqiptari i lindur e i rritur në Delvinë, Vlorë etj.

Shqiptarët e Kosovës janë akoma pjesëtarë të një komuniteti që po përpëlitet të krijohet si shoqëri. Komunitet në rrugë e sipër për t'u organizuar si shoqëri, si komb. Le ta quajnë vetën si të duan, kosovarë, dardanë, shqiptaro-lindorë etj, por prishtinasi e tiranasi janë vetëm vëllezër të gjuhës e të gjakut, por nuk janë pjesë e një shoqërie (kombit ) /by accident/. Atë që kosovarët ngulmojnë se janë pjesë e shoqërisë shqiptare është vetëm një krizë kalimtare jo e identitetit kosovar në formim e sipër, por e pafuqisë së tyre politike momentale për të realizuar vullnetin e tyre politik. Është shprehje e pasigurisë kosovare në hapat drejt krijimit si shoqëri, si komb.

Një ilustrim: Dy vëllezër binjakë. Në moshën 5 vjeçe njëri pëson aksident dhe futet 7 vjet në spital, ose në burg. Tjetri e vazhdon shkollën. Kur del nga spitali/burgu vëllai i aksidentuar nuk dëshiron të shkojë në klasë të parë, por në klasë të shtatë, bashkë me vëllain e vet. Vëllai i thotë mëso abetaren njëherë, të ndihmoj. Ky thotë: jo jemi njësoj. O gjakun e kemi njësoj se jemi vëllezër, por ti duhet të mësosh abetaren. Ky: jo po më merr me vete se bashkë jemi me të

fuqishëm, dua edhe unë të vij me ty në klasë të shtatë. More qërohu mos më merr në qafë edhe mua se nuk ta kam ngenë që të merrem me ty tani se kam hallet e mia, shokët e mi:

sërbi e bullgari kanë shkuar në shkollë të mesme, italiani e francezi në fakultet e unë në klasë të shtatë. Dhe prapë... Prof. Enver Hoxhaj u ka shpjeguar studentëve: "Derisa një fshatar i Llapit e ndjen veten shqiptar dhe një fshatar i lorës, në të njëjtën kohë, e ndjen veten shqiptar, atëherë

nuk ka komb kosovar". Shkëlqyeshëm! Vërtet që ende nuk ka komb kosovar (ai është në lindje e sipër), por kjo nuk nënkupton se labi e llapjani i përkasin të njëjtit komb (shoqëri).

Ata mund t'i përkasin të njëjtit komb në një të ardhme, por tani nuk i përkasin. Duhet shtuar edhe këtë. Si e ndjejnë njeri -tjetrin këta dy fshatarë? Fshatari i Llapit edhe mund ta ndjejë

labin për shqiptar, por labi e njeh llapjanin për kosovar (vëlla vetëm të gjuhës e gjakut) e jo pjesëtar të shoqërisë (kombit) së tij. Shpesh bëhet pyetja: Cili do të ishte interesi i qytetarëve

të Kosovës që të krijohet Kombi Kosovar "? Është po ai interes që është për krijimin e shtetit të

Kosovës. Nuk mund të krijosh shtet pa u formësuar si komb. Kombi nuk bëhet vetëm me simbole, edhe pse ato janë pjesë e procesit (madje pjesa më e dukshme e procesit). Kombi

nuk bëhet vetëm me deklarime e dashuri, edhe pse kjo është pjesë përbërëse e kombit.

Një student më ka bërë pyetjen se çfarë do të ishin pasojat nëse krijohet një "komb kosovar "?

Nuk mund të krijohet një komb nëse ai nuk është interes i ndokujt. Vetë kombi është interes. Cilat do të ishin pasojat?

Hëm...

Pasojat do të ishin se do të duhej për të prodhuar vlera shoqërore dhe jo vetëm për të konsumuar vlera. Shqiptarët e Kosovës janë më shumë konsumues vlerash shoqërore se sa prodhues. Kombi prodhon vlera. Ja një shembull:

Standardi gjuhësor i vitit 1972 është një vlerë (nëse është?!!, po të paktën do të duhej të ishte), që është prodhuar në Tiranë e që Prishtina vetëm e ka konsumuar dhe atë me pak sukses.

Kundërshtuesit e krijimit të kombit kosovar janë skeptikë në atë se shoqëria kosovare mund të prodhojë vlera. Janë skeptikë se shteti i Kosovës mund të funksionojë. Këtë e thonë para ndërkombëtarëve edhe Koshtunica e Drashkoviqi. Ata kanë bërë tendenca që Kosova të ndahet mes Serbisë e Shqipërisë. Por në Tiranë nuk kanë gjetur asnjë partner për këtë punë.

Ngjashmëri të rastit Shqipëri-Kosovë ka që nga Indonezia e Malajzia e deri te Gjermania, Austria e Zvicra dhe në vetë Ballkanin: Rumani-Moldavi, Bullgari-Maqedoni, Serbi-Mali I Zi dhe Greqi-Qipro. Shembulli i fundit është shembulli më adekuat në një aspekt, por dallimi është se Greqia, deri në ditët e sotme, ka bërë politikë irredentiste karshi Qipros. Dhe përkundër kësaj ka rezultuar copëtimi i Qipros. Në rastin e Kosovës, po ashtu, ka rrezik nga copëtimi, por jo ndarje mes Shqipërisë e Serbisë, por Kosovë e pavarur pa një pjesë të saj, -apo Kosovë e copëtuar së brendshmi. Kjo sepse Shqipëria kurrë nuk ka ndjekur politikë irredentiste, me përjashtim kur

ka qenë e detyruar nga Vjena, Roma e Berlini gjatë dy luftërave botërore. Dallimi qenësor është se athinasi e ndjen qipriotin pjesëtar të kombit grek (përveç asaj si pjesëtar të etnisë greke).

Tiranasi prishtinasin e ndjen vetëm si vëlla të gjakut (si pjesëtar të etnisë shqiptare), por jo edhe si pjesëtar të kombit shqiptar. Dhe, sa i përket forcës së integrimit në shoqërinë shqiptare, kjo është mahnitëse. Edhe pse e varfër, Shqipëria i ka integruar grekët, boshnjakët, bullgarët, vllahët, serbët etj., më mirë se kushdo tjetër në Ballkan. Kjo është mahnitëse. Propaganduesit më të mëdhenj kundër termit "Komb Kosovar" janë ata që thonë se edhe Rankoviqi ka thënë se shoqëria kosovare është e ndryshme prej asaj shqiptare. Unë këtë nuk e kam dëgjuar, por le ta zëmë se Rankoviqi, apo kushdo tjetër i sojit së tij, të ketë thënë kështu. Nuk besoj se Rankoviqi të ketë ëndërruar që shqiptaret t'i kenë dy vota në Kombet e Bashkuara, d.m.th. që nga etnia shqiptare të dalin dy kombe. Jam i bindur se Rankoviqi ka ëndërruar shfarosjen e gjysmës së etnisë shqiptare. Përpjekja e Rankoviqit për të evidencuar dallimet mes shqiptarëve mund të ketë qenë në ketë funksion, por pas "NATO 1999"

ky rrezik nuk ekziston. Ekziston vetëm rreziku i vonimit të krijimit të kombit kosovar, por jo edhe i zhbërjes së gjysmës së etnisë shqiptare. Shqiptarët janë një etni, por mund të jenë dy a tri kombe, nëse arrijnë të bëhen.

Dallimet krahinore janë tjetër gjë, kurse dallimet e formimit kombëtar janë diçka tjetër. Në aspektin etnik, shqiptarët nuk kanë vijë ndarëse (të gjithë e kanë origjinën në Malësitë

e Veriut). Në aspektin krahinor, katundari i Gjakovës është më i afërt me katundarin e Tropojës se me llapjanin dhe tropojani është më i afërt me katundarin e Gjakovës se me labin.

Në aspektin kombëtar, shqiptarët e Kosovës janë akoma komunitet. Nuk janë komb. Por do të bëhen komb. Shoqëria shqiptare dhe ajo kosovare nuk janë një. Janë larg njëra tjetrës. Shoqëria shqiptare është nivel kombi. Ajo kosovare nuk është nivel kombi. Është nivel komuniteti akoma, por me kismet shoqëria kosovare do të arrijë nivel kombi. Sido që të quhet ky komb (kosovar, shqiptaro-lindor, dardan, etj.) nuk ka fort rëndësi. Më rëndësi është që ai do të jetë komb,

që do të prodhojë vlera dhe do të dijë t'i konsumojë ato, që do të ketë flamurin e vet në Kombet e Bashkuara (cilido qoftë ai, me shqiponjë a me bubazhel). Duhet kuptuar se nuk kanë faj tiranasit që kosovarët i shohin me përbuzje si vëllain që ia kujton nivelin parashoqëror. Kosovaret do të bëhen komb me kismet prej Zotit, sepse ky proces është i pakthyeshëm. Kosovarët tani kanë jo

krizë identiteti, por krizë të fuqisë për realizimin e vullnetit politik, por kjo do të kalohet.

Dhe, në fund, çka është kombi? Cili është definicioni im për kombin?

Kombi është një bashkësi (komunitet) njerëzish e organizuar

mbi bazën e interesit përmes procesesh si një shoqëri,

një konstrukt politik i aftë për të ndërtuar shtet, i aftë për të

prodhuar dhe konsumuar vlera, që e njeh vetveten si të tillë

dhe që është i njohur nga të tjerët si i tillë.

"Koha Ditore", Prishtinë, 6.1.2006